Synagoga w Szydłowie

Synagoga w Szydłowie to jeden z najcenniejszych zabytków żydowskiej architektury sakralnej w Polsce. Znajduje się w obrębie średniowiecznych murów miejskich Szydłowa i została wzniesiona w latach 1534–1564. Jest uznawana za jedną z najstarszych zachowanych synagog w kraju oraz najstarszą w województwie świętokrzyskim.

Budowla reprezentuje styl późnogotycki z elementami renesansowymi. Wzniesiono ją z kamienia łamanego, a jej masywne, około dwumetrowe mury oraz attyka z blankami nadają jej charakter obronny. Z tego względu określa się ją często jako synagogę-fortecę.

Wnętrze świątyni zachowało wiele cennych elementów. Najważniejszym jest kamienny aron ha-kodesz z początku XVII wieku, umieszczony we wschodniej ścianie. Sala modlitw znajduje się poniżej poziomu ulicy i przykryta jest sklepieniem kolebkowym z lunetami. Dawniej wnętrze zdobiły bogate polichromie wykonane m.in. przez malarza Jehudę Lejba, jednak większość dekoracji została zniszczona podczas pożaru i późniejszych zniszczeń wojennych.

Historia synagogi jest ściśle związana z wielowiekową obecnością społeczności żydowskiej w Szydłowie. Żydzi osiedlali się tam już w XV wieku, a przed II wojną światową stanowili znaczną część mieszkańców miasta. W czasie okupacji niemieckiej synagoga została zdewastowana i wykorzystywana jako magazyn. Po wojnie budynek służył m.in. jako kino i magazyn, zanim został odrestaurowany w latach 70. XX wieku.

Obecnie w synagodze działa centrum kultury oraz ekspozycja poświęcona kulturze żydowskiej. Można tam zobaczyć judaika, księgi religijne oraz współczesne dzieła sztuki inspirowane Biblią, w tym rzeźby prof. Kazimierza Gustawa Zemły.