Kościół św. Mikołaja i Podwyższenia Krzyża Świętego w Horodle

Kościół św. Mikołaja i Podwyższenia Krzyża Świętego w Horodle jest wyjątkowym zabytkiem sakralnym, który pierwotnie pełnił funkcję cerkwi neounickiej. Świątynia związana była z ruchem neounii — inicjatywą odradzającą Kościół katolicki obrządku wschodniego na terenach dawnej Chełmszczyzny i Podlasia w okresie międzywojennym. Choć obecnie służy jako kościół rzymskokatolicki, do dziś zachowała wiele elementów tradycji bizantyjskiej oraz charakterystyczny wschodni klimat.

Obecną świątynię wzniesiono w latach 1928–1932 w miejscu wcześniejszej cerkwi, która uległa zniszczeniu w wyniku pożaru. Uroczystego poświęcenia dokonał w 1937 roku błogosławiony Mikołaj Czarnecki, sprawując liturgię w obrządku bizantyjskim. Świątynia należała wówczas do Kościoła katolickiego obrządku bizantyjsko-słowiańskiego, potocznie określanego jako Kościół neounicki.

Losy świątyni po II wojnie światowej były trudne. Po likwidacji struktur neounickich obiekt przejęły władze komunistyczne. W latach 50. budynek wykorzystywano jako magazyn, co doprowadziło do znacznej dewastacji wnętrza i utraty części wyposażenia. Dopiero w 1985 roku świątynię zwrócono Kościołowi katolickiemu. Rozpoczęto wówczas kompleksowe prace renowacyjne, które zakończyły się trzy lata później, przywracając obiektowi dawny charakter.

Kościół jest drewnianą budowlą reprezentującą tradycję sakralnej architektury wschodniej typowej dla pogranicza polsko-ukraińskiego. Szczególną uwagę zwraca zachowany układ wnętrza dostosowany do liturgii bizantyjskiej. Najcenniejszym elementem wyposażenia pozostaje XVIII-wieczny ikonostas, będący świadectwem bogatej tradycji duchowej regionu.

Horodło od wieków stanowiło miejsce spotkania różnych kultur i wyznań — polskiej i ruskiej, katolickiej oraz prawosławnej. Dawna cerkiew neounicka jest dziś nie tylko cennym zabytkiem architektury, ale także symbolem dialogu i prób pojednania tradycji wschodniej z Kościołem katolickim w okresie II Rzeczypospolitej. Obiekt wpisano do rejestru zabytków województwa lubelskiego, dzięki czemu pozostaje ważnym elementem dziedzictwa kulturowego regionu.